Transakcje handlowe niosą za sobą ryzyko opóźnionych płatności. Te ostatnie zaś stają się źródłem problemów dla wielu przedsiębiorców, mogą bowiem prowadzić do poważnych trudności finansowych. Niezależnie od tego, czy chodzi o drobne przedsiębiorstwa, czy duże firmy, terminowość regulowania zobowiązań jest przecież z reguły kluczowa dla utrzymania płynności finansowej. Aby chronić wierzycieli, polski ustawodawca wprowadził przepisy regulujące odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych. W niniejszym artykule przyjrzymy się:
Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych stanowią formę rekompensaty dla wierzyciela za nieterminowe regulowanie płatności przez dłużnika. Zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, odsetki te są ustalane na podstawie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP) oraz dodatkowej marży określonej przez przepisy ustawy.
Obliczanie ww. odsetek jest więc stosunkowo prostą procedurą. Kluczowe w tym kontekście staje się jednak pytanie, kiedy ww. odsetki przysługują.
Odsetki te przysługują wierzycielowi, gdy dłużnik nie wywiąże się ze swoich zobowiązań w ustalonym terminie. Mogą one być naliczone, pod warunkiem, że spełnione zostaną dwie podstawowe przesłanki. Po pierwsze, strony umowy muszą być przedsiębiorcami lub podmiotami, do których stosuje się przepisy ustawy. (Np. osoby wykonujące wolny zawód, podmioty zamówień publicznych, czy przedsiębiorcy z państw UE). Po drugie, zawarta umowa musi być transakcją handlową w rozumieniu ustawy, tj.:
„umową, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony (…) zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością”.
Wierzyciel może więc ubiegać się o odsetki, jeżeli:
Przy tym obie strony muszą znaleźć się w katalogu podmiotów, których ustawa dotyczy.
Wysokość odsetek za opóźnienie jest ściśle określona w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Zgodnie z przepisami:
Warto pamiętać, że ustawa nie pozwala na swobodne ustalanie wysokości odsetek przez strony umowy. Ich wysokość musi być obliczana według powyższych zasad. Szczególnie istotne jest to w przypadku transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny. Strony nie mogą bowiem ustalić odsetek wyższych niż te, które przewiduje ustawa.
Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych są ustalane przez ministra odpowiedzialnego za sprawy gospodarki. Obecnie jest to Minister Rozwoju i Technologii. Obwieszcza on ich wysokość dwa razy w roku – na pierwszą i drugą jego połowę. Tym samym strony nie muszą ich obliczać samodzielnie. Od 1 stycznia 2025 roku do 30 czerwca 2025 roku stawki wynoszą odpowiednio:
W transakcjach handlowych odsetki mogą być naliczane, nawet jeśli strony umówiły się na długi termin płatności. Jeśli termin zapłaty w umowie jest dłuższy niż:
wierzyciel może zacząć naliczać odsetki ustawowe po upływie tych terminów. Odsetki będą naliczane w tym przypadku aż do momentu zapłaty, ale nie dłużej niż do dnia, w którym zapłata powinna zostać dokonana.
Umowa przewiduje zapłatę w ciągu 40 dni, a dłużnik – będący publicznym podmiotem nieleczniczym – dokonuje płatności dopiero po 60 dniach.
Dłużnikiem jest prywatny podmiot / podmiot leczniczy. Termin zapłaty został określony na 70 dni. Zapłata nastąpiła po 90 dniach.
Jeśli w umowie nie określono terminu zapłaty, wierzyciel ma prawo do naliczenia odsetek za opóźnienie po upływie:
Te odsetki będą naliczane od dnia, w którym wierzyciel dostarczył towar lub usługę, aż do dnia zapłaty. Jeśli w umowie przewidziano kontrolę towaru lub usługi, termin naliczenia odsetek zaczyna się po zakończeniu tej kontroli, ale nie później niż po 30 dniach od jej rozpoczęcia.
Co więcej, wierzyciel już od momentu uzyskania prawa do naliczenia odsetek za opóźnienie ma prawo do naliczenia rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Jej wysokość zależy od wartości długu i jest to odpowiednio:
Rekompensatę można naliczyć bez konieczności osobnego wezwania do zapłaty. Co więcej, wierzyciel nie musi udowadniać poniesionych kosztów odzyskiwania należności. Prawo do rekompensaty przysługuje od każdej transakcji handlowej, a w przypadku płatności podzielonej – dotyczy każdej niezapłaconej części.
Jeżeli jednak koszty odzyskania należności przewyższą wyżej przewidzianą kwotę rekompensaty, wierzyciel może domagać się zwrotu wyższych wydatków na drodze sądowej.
Odsetek za opóźnienia w transakcjach handlowych można dochodzić poprzez postępowanie nakazowe, które jest szybsze i prostsze niż tradycyjne postępowanie sądowe.
Aby uzyskać nakaz zapłaty, trzeba złożyć pozew i dołączyć dokumenty takie jak umowa, dowód na spełnienie świadczenia (np. dostarczenie towaru), dowód doręczenia faktury oraz ewentualne dokumenty potwierdzające koszty odzyskiwania należności. Jeśli dłużnik nie sprzeciwi się nakazowi, stanie się on prawomocnym wyrokiem. Wówczas można rozpocząć egzekucję długu.
Jeśli borykają się Państwo z opóźnieniami w płatnościach, chętnie pomożemy przejść przez cały proces odzyskiwania długu oraz odsetek – od przygotowania pozwu, aż po egzekucję.
Zachęcamy także do lektury tego wpisu: Wezwanie do zapłaty – co powinno zawierać?
